Theatermakers onderzoeken nieuwe werkvormen na misbruikschandalen
De Nederlandse theatersector staat voor een belangrijke transformatie. Na jaren van verhalen over grensoverschrijdend gedrag zoeken makers naar effectievere manieren om kunst te creëren zonder toxische werkomgevingen.
Nieuwe voorstellingen houden sector spiegel voor
Drie recente theaterproducties belichten het probleem van machtsmisbruik in de cultuursector. Hoge bomen van regisseur Raygin Fullinck onderzoekt het perspectief van zowel dader als slachtoffer. The Imposter van Ada Ozdogan toont een filmregisseur die een giftige werkomgeving creëert. The Actor van Florian Myjer verkent de grijze zones in regisseur-acteur relaties.
Deze voorstellingen komen na verschillende schandalen in de sector. Marcus Azzini van Theater Oostpool vertrok in 2020 na beschuldigingen van seksuele intimidatie. Bij Internationaal Theater Amsterdam werd artistiek directeur Ivo van Hove in 2024 beschuldigd van het creëren van een onveilige werkcultuur.
Van conflict naar harmonie
Traditioneel werken veel regisseurs vanuit conflict om intensieve prestaties te bereiken. "Vanuit conflict werken zorgt ervoor dat iedereen meteen op scherp staat", legt Fullinck uit. "Maar dat is volgens mij erg destructief."
De nieuwe generatie theatermakers kiest bewust voor een andere aanpak. Ozdogan benadrukt: "Ik vind juist dat het beste werk gemaakt wordt vanuit spelplezier." Deze benadering vereist meer tijd en energie, maar creëert veiligere werkomgevingen.
Praktische veranderingen in de sector
Moderne theaterproducties implementeren concrete maatregelen voor een betere werksfeer:
- Incheckmomenten aan het begin en einde van repetities
- Structureel contact met vertrouwenspersonen
- Duidelijke afspraken over gedragscodes
- Meer regieassistenten en productieleiders
Myjer deelt zijn ervaring: "Tijdens een gesprek met een vertrouwenspersoon kun je het zo specifiek als je wil hebben over omgangsvormen."
Systeemverandering noodzakelijk
De theatermakers benadrukken dat individuele verandering niet voldoende is. Productiehuizen en gezelschappen moeten structurele verbeteringen doorvoeren. Meer financiële middelen leiden tot minder tijdsdruk en stress, waardoor harmonieuze werkvormen haalbaar worden.
Ozdogan stelt: "Zij moeten een veilige omgeving creëren waardoor ik me op het creatieve proces kan richten." De afwezigheid van HR-afdelingen in veel theaterorganisaties blijft een probleem.
Terugkeer na grensoverschrijding
Een belangrijke vraag blijft of personen die grenzen hebben overschreden kunnen terugkeren. "We moeten accepteren dat mensen fouten maken", vindt Ozdogan. Fullinck nuanceert: "Misschien zijn sommige mensen niet capabel genoeg om de verantwoordelijkheid te dragen die bij dit werk hoort."
De consensus is dat echte introspectie en begrip voor de impact op slachtoffers essentieel zijn voor mogelijke rehabilitatie.
Toekomstperspectief
De theatersector doorloopt een noodzakelijke modernisering. Door effectievere governance, betere werkvoorwaarden en nieuwe leiderschapsstijlen kan de sector zowel artistieke excellentie als veilige werkomgevingen realiseren. Deze transformatie past bij bredere maatschappelijke ontwikkelingen naar meer verantwoordelijke organisatievormen.