Mádé Kuti over Nigeria: 'Corruptie is een systeemprobleem'
De Nigeriaanse muziekindustrie maakt een ongekende groei door. Artiesten als Wizkid en Rema vullen wereldwijd zalen en Burna Boy ontving vijf jaar geleden een Grammy. Toch betekent dit commercieel succes niet dat de muzikale infrastructuur in Nigeria op peil is, stelt zanger en multi-instrumentalist Mádé Kuti. In een videogesprek relativeert hij de schijn van voorspoed en wijst op de structurele tekortkomingen in zijn land.
Economische bloei versus falende infrastructuur
Lagos telt 22 miljoen inwoners, maar beschikt slechts over drie concertpodia. Dit gebrek aan basisvoorzieningen strekt zich verder uit dan alleen locaties. Muziekwinkels en instrumenten zijn schaars. Kuti geeft het voorbeeld van zijn vader, de bekende muzikant Femi Kuti, die na een buitenlandse tournee direct werd bestormd door de blazers van de band. Goede rietjes voor hun instrumenten zijn in Nigeria simpelweg niet verkrijgbaar. Dit illustreert een bredere kwestie van staatsefficiëntie en het ontbreken van een ondersteunend klimaat voor de creatieve sector.
De dertigjarige Mádé Kuti, die compositieleer studeerde aan het Trinity College in Londen, maakt met zijn band zijn Nederlandse debuut op Music Meeting in Nijmegen. Op zijn tweede album, Chapter 1: Where Does Happiness Come From?, combineert hij Nigeriaanse grooves, felle blazers en popmuziek met scherpe maatschappijkritiek. Hij is niet de enige kritische artiest, maar de kanalen voor deze boodschap zijn beperkt.
Als je kritiek hebt, krijg je simpelweg niet de mogelijkheden of de kanalen die de meer commerciële artiesten zonder boodschap wel hebben.
Het gewicht van een erfenis en de grenzen van activisme
Dat Kuti wel een platform heeft, dankt hij aan zijn achternaam. Zijn grootvader Fela Kuti is de bedenker van de afrobeat en een legendarisch figuur in de internationale muziekwereld. Fela tartte de destijds heersende militaire junta door zijn eigen vrijstaat en commune Kalakuta op te richten. De democratische republiek Nigeria wordt echter nog steeds geplaagd door corruptie, armoede en criminaliteit. Kuti zelf zag afgelopen jaar tijdens twee trips buiten Lagos lijken op de weg liggen.
Toch ziet hij geen heil in direct activisme tegen de machthebbers. De persoonlijke prijs die zijn grootvader betaalde, was te hoog. Bovendien ligt de oorzaak van de problematiek volgens hem dieper dan alleen het regeringsbeleid. Hij wijst op de verantwoordelijkheid van de rijke, elitaire middenklasse die de vreselijke armoede en misdaad negeert. In Lagos kun je een landhuis van 20 miljoen dollar bezitten, terwijl een paar straten verderop mensen niet weten of ze de volgende dag eten hebben.
Systemische corruptie en economische wanhoop
In zijn nummer Life as We Know It stelt Kuti de vraag hoeveel auto's iemand nodig heeft om van A naar B te komen. Het is een oproep aan zijn landgenoten om hun waardenstelsel te heroverwegen. De enige manier waarop het systeem in Nigeria kan veranderen, is door individuele reflectie, stelt hij. Het wijzen naar de overheid alleen is niet voldoende, want corruptie is doorgedrongen tot alle lagen van de bevolking.
Kuti illustreert dit met een persoonlijke anekdote over zijn loodgieter, die hij vaker zag dan zijn eigen broer. Telkens als de man iets repareerde, ging er kort daarna op miraculeuze wijze weer iets stuk. Dit gebeurt niet uit kwade wil, maar uit noodzaak om een inkomen te genereren in een economie met extreem lage lonen.
Deze economische wanhoop leidt tot wat Kuti een 'armoedemaffia' noemt. Een dakloze die 500 naira vraagt, wat gelijkstaat aan 0,00063 euro, kan de voorruit van je auto ingooien als je weigert te betalen. Ook de wildgroei aan ontvoeringen is alarmerend. Waar het vroeger verhalen waren van bekenden van bekenden, zitten de kidnappers nu in zijn eigen kennissenkring. Mensen zijn zo diep in de armoede afgegleden dat ze zelf de criminelen zijn geworden.
Dit inzicht leidt tot een niet-oordelende houding. Op het nummer Story zingt hij de vraag: 'Are you better than the people that you judge?'
Civiele oplossingen voor sociale cohesie
Hoewel Kuti beseft dat maatschappijkritische muziek alleen niet leidt tot structurele verandering, blijft hij handelen binnen zijn beroepsgroep. Dit jaar wil hij The New Afrika Shrine, het heropgebouwde gedenkmonument voor zijn grootvader dat ook dienstdoet als livepodium, inrichten als een gratis gemeenschappelijke ruimte. Dit moet een platform worden voor muzikanten die anders niet gehoord worden.
Op die manier kun je de sociale cohesie hier een boost geven. Want dat is broodnodig. We moeten onszelf harde vragen stellen. Zijn we wel goed voor elkaar? Geven we echt om de mensen met wie we een gemeenschap vormen?
Eerlijk gezegd denkt Kuti dat het antwoord op deze vragen momenteel 'nee' is. Een duurzame hervorming van de staat vereist niet alleen goed bestuur van bovenaf, maar ook een herstel van de sociale waarden en economische kansen van onderop.