Nederlandse theatermakers zoeken nieuwe aanpak tegen grensoverschrijdend gedrag
Vier Nederlandse theaterregisseurs onderzoeken in hun nieuwste producties hoe de cultuursector beter kan omgaan met grensoverschrijdend gedrag en machtsmisbruik. Hun voorstellingen bieden concrete oplossingen voor een structureel probleem dat de sector al jaren teistert.
Innovatieve theaterproducties als spiegel voor de sector
Raygin Fullinck (30) debuteerde in oktober met Hoge bomen bij Theater Bellevue, een voorstelling waarin een theaterregisseur boete wil doen voor seksueel grensoverschrijdend gedrag tegenover een actrice. Ada Ozdogan (36) bracht vorige week The Imposter in première, over een filmregisseur die een toxische werkomgeving creëert.
Deze producties komen op een cruciaal moment voor de Nederlandse theatersector. Sinds de #MeToo-beweging van 2017 kwamen verhalen naar buiten over prominente figuren die grenzen overschreden. Marcus Azzini van Theater Oostpool vertrok in 2020 na beschuldigingen van seksuele intimidatie. Bij Internationaal Theater Amsterdam werd artistiek directeur Ivo van Hove in 2024 beschuldigd van het creëren van een giftige werkcultuur.
Van conflict naar harmonie: nieuwe leiderschapsstijlen
Fullinck onderscheidt twee groepen regisseurs: degenen die vanuit conflict werken en degenen die vanuit harmonie opereren. "Vanuit conflict werken zorgt ervoor dat iedereen meteen op scherp staat en je in heel korte tijd geweldige dingen kunt maken. Maar dat is volgens mij erg destructief," aldus Fullinck.
Florian Myjer (33), die ook een voorstelling over dit thema maakte, bevestigt dit: "Op school kregen we impliciet ingeprent dat als iets te harmonieus verloopt, het automatisch minder goed is." Ozdogan contrasteert dit: "Ik vind juist dat het beste werk gemaakt wordt vanuit spelplezier."
Concrete maatregelen voor veiligere werkplekken
De theatermakers implementeren nu systematisch nieuwe werkwijzen. Zij beginnen en eindigen repetities met 'incheckmomenten' waarbij iedereen kan delen hoe ze zich voelen. Myjer werkte voor zijn productie samen met een vertrouwenspersoon om specifieke omgangsvormen vast te leggen.
"De taak van een regisseur is dat je kaders creëert waarbinnen je het voor de anderen leuk maakt. Zodat je professioneel plezier kunt hebben," legt Fullinck uit.
Structurele hervormingen noodzakelijk
Volgens Ozdogan ligt de verantwoordelijkheid niet alleen bij individuele regisseurs. "Het productiehuis staat boven je," stelt zij. "Zij moeten een veilige omgeving creëren waardoor ik me op het creatieve proces kan richten."
Fullinck pleit voor meer professionele ondersteuning: "Toen ik net in het theater kwam werken, merkte ik: er is nergens een hr-afdeling. Een productieleider zou voortdurend op de mensen kunnen letten en tijdig aan de bel trekken als een van hen iets nodig heeft."
Terugkeer na grensoverschrijding blijft controversieel
Over de vraag of daders kunnen terugkeren in de sector zijn de meningen verdeeld. "We moeten accepteren dat mensen fouten maken," vindt Ozdogan. Fullinck nuanceert: "Misschien zijn sommige mensen, hoe geniaal ze ook zijn, niet capabel genoeg om de verantwoordelijkheid te dragen die bij dit werk hoort."
De Vlaamse theatermaker Chokri Ben Chikha, die ook een voorstelling over dit thema maakte, benadrukt het belang van oprechte berouw: "De meeste slachtoffers willen vooral begrip voor wat hún is aangedaan. Ze willen empathie en oprechte spijt."
Deze nieuwe generatie theatermakers toont dat structurele verandering mogelijk is door bewuste keuzes in leiderschap, betere procedures en meer professionele ondersteuning. Hun werk biedt hoop voor een veiligere en meer professionele cultuursector.