Het wonderlijke hart: een ode aan het orgaan dat ons allemaal laat kloppen
An Olaerts vindt het niet altijd makkelijk om een hart te hebben. Gelukkig is het maar zo groot als een vuistje. In een persoonlijke en filosofische column neemt ze ons mee in de fascinatie voor het orgaan dat ons allemaal laat kloppen, van het eerste hartje op een echo tot het reusachtige walvissenhart van 400 kilo.
Waarom is het hart zo bijzonder?
Je kent die filmpjes, van iemand nieuw ter wereld, helemaal in het begin, in het ziekenhuis op een televisie. Op YouTube kan het ook, of in een raar ei op het strand. Een mensje, een hondje of haai, dat maakt geen verschil. Iedereen begint op dezelfde manier. Er glibbert wat. Er lekt wat. Iets klontert. En een oud wijsje herhaalt zich. Pompiedom, daar gaat iemand aan de slag.
Soms klopt er in de eindeloze verwarring ineens wél wat: een hartje. Het hangt in het donker te wiebelen als een lampion. Het zouden goeie neonletters zijn. Niet alles is willekeur. Rood! Uit en aan, uit en aan. Maar een hart is geen uithangbord. Het heeft niks te bewijzen, zeker niet aan het wezen dat eromheen groeit.
Een hart doet zijn eigen zin
Een hart doet onmiddellijk zijn eigen zin. Je hebt er niks over te zeggen. Beterweters, filosofen en zelfverklaarde vrienden van de schepper laten hun grote koplampen schijnen op wat een hart hoort te zijn. Maar een hart kan alles zonder inlichtingen. Het krijgt vanzelf vier kamers en klepjes met kennis van zaken.
Ik herinner me een poster in de klas, met pijlen, rode en blauwe aders. In 3B klopten 24 kinderhartjes, maar niemand wist hoe. Er was iets met boezems links en rechts, lucht en liters voor je lijf. En de juf was naar de slager geweest voor het hart van een koe. Het zat in een stuk papier met roze ruitjes. Het heeft niet geholpen. Een bloedsomloop is te eigenwijs om ook maar iets te leren.
Het mysterie van ons eigen lichaam
Ik begrijp mijn eigen hart niet. Mijn hoofd trouwens ook niet. Ik moest eens in een scanner voor mijn hoofd, omdat ik zo slecht kan luisteren. Iemand schoof me in een ijzeren buis. Daarna kreeg ik een filmpje van mijn hersenen. Alles werkte, maar hoe blijft een raadsel.
Mijn knie evenzo, die strekt en plooit met pezen waarvan ik de naam niet ken. Ik heb kraakbeen, kruisflappen en stukjes losse knook die de slimste ingenieurs niet krijgen nagemaakt. Er zijn wetten mee gemoeid van hefbomen en krachten. Ik mag me er niet mee bemoeien! Ik moet al manken als ik eraan denk. En dat hart doet maar op. Het houdt van wie het wil. En het allerliefst van al mist het wat onmogelijk is. Mijn hart is een hangaar vol onnut.
Het walvissenhart als troost
Op sommige dagen troost ik mij met het walvissenhart dat ik niet heb. Het heeft een vermogen van 400 kilo bonzende liefde, ook voor alles wat geen zin heeft. Het verdriet van een walvis moet reusachtig zijn. Ik ben zo blij dat mijn hart maar zo groot is als een vuistje. Ik ben de vechter, hij is de baas. Een hart hebben is niet altijd gemakkelijk.
Wat zegt je hart over jou?
“Dokter,” zei ik, “er is iets mis. Ik klop te hard.” Ze luisterde en maakte me vast aan een rolletje papier. Mijn hart heeft een hoekig geschrift, los van alle betekenissen. Ik mag zelf verzinnen wat het wil zeggen. Mijn hart gunt mij alles. Ik mag de held zijn in de film. Ik maak er soms een klopjacht van.
Mijn vader zegt dat ik wild ben. In zijn borstkas zit een batterij. Mijn moeder heeft twee buisjes. En op de rand van hun bord liggen pilletjes. Ik doe alsof ik ze niet zie. Het zijn snoepjes voor de eindgeneriek.
Veelgestelde vragen over het hart
Hoe groot is een walvissenhart?
Een walvissenhart kan wel 400 kilo wegen. Ter vergelijking: een menselijk hart is ongeveer zo groot als een vuist en weegt slechts 300 tot 350 gram.
Kan een hart onafhankelijk van de hersenen werken?
Ja, het hart heeft zijn eigen elektrische systeem en kan blijven kloppen, zelfs als de verbinding met de hersenen verbroken wordt. Het wordt aangestuurd door de sinusknoop, een natuurlijke pacemaker in het hart zelf.
Waarom wordt het hart geassocieerd met emoties?
Cultureel en historisch wordt het hart gezien als de zetel van emoties, vooral liefde. Wetenschappelijk gezien reageert het hart wel op emotionele prikkels door sneller of langzamer te kloppen, wat deze associatie versterkt.