N-VA's communautaire dreiging zet begrotingsgesprekken onder druk
De Belgische premier Bart De Wever profileert zich als de grote saneerder van de overheidsfinanciën, maar zijn partij N-VA laat tegelijkertijd een confederale dreiging horen. Die dubbele boodschap zorgt voor wrevel bij Franstalige coalitiepartners, die zich afvragen of de N-VA stiekem al rekening houdt met een mislukking van de begrotingsonderhandelingen.
Eerste gespreksronde zonder openingsbod
Donderdag rondt De Wever de eerste reeks bilaterale gesprekken af met een ontmoeting met vicepremier Frank Vandenbroucke (Vooruit). Van een concreet openingsbod zal daarbij waarschijnlijk nog geen sprake zijn. De vicepremiers hebben de opdracht gekregen om eind september hun agenda's vrij te houden voor de verwachte marathonsessies. Op 29 september geeft Vandenbroucke het jaarlijkse openingscollege aan de UGent, waar De Wever vorig jaar zijn voorstellen presenteerde, waaronder een indexsprong en een btw-hervorming.
De komende twee weken zullen de coalitiepartijen vooral schaduwboksen. CD&V weigert te raken aan salariswagens, voor MR is een hogere btw onbespreekbaar en elke belastingverhoging taboe. Les Engagés wil dan weer een rijkentaks invoeren en de lasten op arbeid verder verlagen. De N-VA wil niet snijden in defensiebudgetten, terwijl Vooruit verdere ingrepen in de loonindexering als uiterst moeilijk bestempelt. Het speelveld voor een akkoord is daarmee behoorlijk beperkt.
Premier als scheidsrechter of speler?
Meerdere coalitiepartners wijzen erop dat uiteindelijk De Wever zelf met een voorstel zal moeten komen. De premier wil zo'n 'premiervoorstel' echter zo lang mogelijk uitstellen om de andere partijen uit te roken. Bij een meerderheidspartij klinkt kritiek op die doorzichtige aanpak: het zou de weg vrijmaken voor een N-VA-voorstel waar, gezien de budgettaire urgentie, niet te lang meer over gediscussieerd kan worden.
Ook op een vicekabinet hekelt men de manier waarop De Wever zich profileert als neutrale scheidsrechter. Samen met werkgeversorganisatie Voka en MR zou een frame worden opgebouwd waarin elke maatregel de economische groei moet bevorderen. Maatregelen die de N-VA en MR niet aanstaan, zouden op die manier op schijnbaar neutrale gronden worden afgewezen.
Dat De Wever zelf heeft aangegeven dat de goedgekeurde lastenverlaging onaantastbaar is, bewijst volgens andere partijen dat ook de N-VA niet alles wil overwegen om de begroting te redden. De trofee van lagere belastingen moet koste wat kost overeind blijven. Vooral Vooruit kijkt voorlopig toe hoe de premier subtiel de paaltjes uitzet. De socialisten hebben intern afgesproken om voorlopig geen publieke verklaringen af te leggen. Toch liet minister Rob Beenders tijdens een debat van Voka optekenen: 'Het is geen geheim dat we lastig zitten in deze regering.'
Plan B: confederalisme als stokpaardje
Aan Franstalige kant valt op dat de N-VA ondanks de belofte dat de sanering voorop staat, toch al een plan B aankondigt. Vlaams Parlementslid Sander Loones verklaarde op Radio 1 dat het steeds moeilijker wordt om te hervormen en sloot zich aan bij de oproep van Jong N-VA voor een nieuwe staatshervorming als toekomstige voorwaarde voor regeringsdeelname. De Wever zelf analyseerde vorige week op RTL: 'Of je het nu wil of niet, met elke sanering naderen we het institutionele moment. En dan heb ik het niet over twintig jaar.'
Die uitspraken worden gezien als een poging om MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez af te schrikken van al te grote avonturen, maar roepen ook vragen op. Waar zou De Wever een tweederdemeerderheid halen voor institutionele stappen? Anticipeert hij op een mislukking van de begrotingsgesprekken? Een Franstalige coalitiepartner stelt: 'Iedereen ziet hoe de N-VA al heel voorzichtig een mogelijke verkiezingscampagne voorbereidt waarbij een mislukking van de gesprekken meteen hét bewijs wordt dat het land niet meer werkt.'
De schaduw over Arizona
De vraag die vanaf dag één boven de regering Arizona hangt, is of de N-VA België wil redden of finaal wil uitkleden. Die gespletenheid is electoraal en strategisch handig, maar getuigt van beperkt vertrouwen. Het risico bestaat dat geen enkele coalitiepartner zich nog kwetsbaar durft op te stellen, wetende dat het draaiboek bij een mislukking al klaarligt bij de N-VA. Zoals N-VA-voorzitter Valerie Van Peel maandag zei dat alle partijen over hun schaduw moeten stappen, geldt dat ook voor de N-VA zelf.
Veelgestelde vragen over de Belgische begrotingsonderhandelingen
Waarom dreigt de N-VA met een staatshervorming?
De N-VA koppelt een nieuwe staatshervorming aan toekomstige regeringsdeelname. Partijleden zoals Sander Loones en voorzitter Valerie Van Peel stellen dat hervormingen binnen het huidige staatsbestel steeds moeilijker worden, waardoor een confederale oefening volgens hen onvermijdelijk is.
Wat staat er op tafel bij de begrotingsgesprekken?
De coalitiepartijen moeten besparen op de overheidsfinanciën, maar verschillen sterk van mening over de aanpak. CD&V wil niet raken aan salariswagens, MR verwerpt belastingverhogingen, Les Engagés stelt een rijkentaks voor, en Vooruit verzet zich tegen ingrepen in de loonindexering.
Wie moet het openingsbod doen?
Verschillende coalitiepartners verwachten dat premier De Wever uiteindelijk zelf met een voorstel komt. De premier wil dat moment echter zo lang mogelijk uitstellen om de andere partijen onder druk te zetten.