Europa te voet: van Slovenië naar Triëst door een conservatief continent
Onze reporter Max Verstappen trok vijf dagen lang over de Sloveense Jakobsweg, een oude pelgrimsroute van 125 kilometer. Van de akkers bij Ljubljana via het Karstplateau naar de havenstad Triëst in Italië. Onderweg sprak hij Europeanen die bang zijn voor klimaatverandering, migratie en het verlies van gemeenschap. Dit is een reisverslag over een continent dat terugverlangt naar vroeger.
Waarom lopen Europeanen nog?
De eerste tien kilometer zijn een plezier. Mijn rugzak knijpt in mijn heupen. Het is warm, maar een koele bries maakt het draaglijk. Voor een stedeling is de natuur overdonderend. Ik kijk tien minuten naar twee hommels op een akkerdistel. Ze zuigen zich vol nectar en kammen het stuifmeel uit hun vacht. Pas als hun korfjes vol zitten, vliegen ze tevreden weg.
Het grindpad snijdt door een maisveld. De wind doet de halmen wiegen. Met gesloten ogen beeld ik me in dat het de masten zijn van een zeilschip. Verder alleen het geknisper van grind onder mijn schoenen. Tot een goederentrein voorbijraast. Ik noteer: Cosco-containers, Chinese auto's.
Wat is de Sloveense Jakobsweg?
Dit is een eeuwenoude pelgrimsroute die deel uitmaakt van de camino naar Santiago de Compostela. De tocht van 125 kilometer is onbekend gebleven. Eerst voert het pad door akkers ten westen van Ljubljana. Daarna klimt het naar het kalkplateau van Karst. Uiteindelijk steek je de grens met Italië over en daal je af naar Triëst, de oud-Habsburgse haven aan de Adriatische Zee.
De Frans-Amerikaanse schrijver George Steiner schreef: 'Europa is en zal worden bewandeld.' Onze landkaarten werden gevormd op maat van wandelaars. Soldaten, pelgrims, handelaars en boeren knoopten het wegennetwerk voetje voor voetje aan elkaar. Het volgende dorp is nooit meer dan een dag stappen verwijderd. Dat is anders dan in Amerika, dat op maat van auto's en vliegtuigen een wereldmacht werd.
Hoeveel liepen onze voorouders?
Meer dan 40 kilometer per dag was normaal. Friedrich Nietzsche vulde zijn notitieboeken met ideeën die hij kreeg tijdens voettochten. 'Alleen gedachten die al wandelend worden bereikt, hebben waarde', schreef hij. Ook Jean-Jacques Rousseau, Claude Monet en Vincent van Gogh moesten lopen om te kunnen scheppen.
In Slovenië wilde ik over dat idee mediteren. In mijn trekrugzak zaten een notitieboek, een bijbel, Bekentenissen van Zeno van Italo Svevo en Dubliners van James Joyce. Svevo schreef over het kleinburgerlijke leven in Triëst. Joyce was zijn leraar Engels. Hun boeken lieten me 's nachts al dromen van mijn eindbestemming.
Wie ontmoette de reporter onderweg?
Op de eerste dag kwam ik Sasa tegen, een vrouw van rond de zestig. Ze fietste met een bos kattenstaarten. 'Het dorpse leven is in veel opzichten zoals we altijd hebben geleefd', zei ze. Maar ze maakte zich zorgen. 'Normaal staat er veel water in de vroege zomer. Dit is overstromingsgebied. De grond is te droog. De boeren zijn bang, want mais heeft veel water nodig.'
Haar zoon Matic vertelde over de lokale legende van Jason en de Argonauten. Volgens de Slovenen trok de oud-Griekse held Jason door dit gebied na zijn zoektocht naar het Gulden Vlies. 'Hier vlakbij liep zijn schip vast op de bron van de Ljubljanica-rivier', zei Matic. Het wapenschild in het dorp Vrhnika toont nog steeds het schip van Jason.
Hoe reageren toeristen op wandelen?
Aan het ontbijt werd ik begroet door Chinezen uit Jiangsu. Een man die zich voorstelde als David Wang sprak Engels. Hij had speciaal voor deze reis een Engelse naam genomen. 'Ga je wandelen? Waarom zou je dat doen? So slow, so slow!'
Niet veel later was ik weer alleen in de bossen. Met een app identificeerde ik vogels: boomklever, glanskop, koolmees, vuurgoudhaantje. Een symfonie van gezangen. Boven aan de heuvel, bij de staties van de kruisgang, sloeg ik een kruis. Ik vroeg om de pijn in mijn hielen te verzachten. Het was dag twee en mijn achillespezen protesteerden hevig.
Waarom moest de reporter de tocht staken?
Na een paar uur werd duidelijk dat ik de tocht moest staken. Bij iedere stap bliksemde de pijn door mijn hielen. Uit wanhoop stak ik mijn duim omhoog. Haast onmiddellijk werd ik meegenomen door Mojca, een vrouw met warrig haar waarin stukken klei hingen. Ze vertelde dat ze in geesten geloofde. 'Een mankende pelgrim kan ik toch niets weigeren?' Ze zong: 'When you find yourself in times of trouble, Mother Mary comes to you.'
Dag drie was de ergste. Mijn hotel lag zes kilometer van het pad. Ik moest over een beboste heuvel met 500 hoogtemeters. Na een uur zijgde ik neer op het bospad. Het gras stond tot boven mijn heupen. Ik trok mijn schoenen uit en masseerde mijn hielen. Mieren kropen over mijn blote voeten. Ik vond twee jonge eikentakken als wandelstokken. De ene krom, met een vork: Twijg. De andere kaarsrecht: Stakker. Samen zouden ze me naar Triëst brengen.
Wat vertelde een AfD-stemmer?
Aan een ruïne van een renaissancekasteel trof ik een Oost-Duits koppel uit Chemnitz. Mauritz gaf me zelfgemaakt brood met walnoten. Hij vertelde over de vele AfD-stemmers in zijn streek. 'Het werkt gewoon niet met die migranten. Ik ken er veel van, en ik heb tegen niemand individueel iets. Maar het is gewoonweg onveilig aan onze treinstations. Meisjes worden er uitgejouwd en aangerand. Dat was vroeger echt niet zo.'
Hij raadde me aan om in de Unica-rivier te springen. Aan de oevers trof ik een visser die trots zijn vlagzalm toonde. 'Zeer moeilijk om te vangen. En héél lekker.' Je hebt een brevet nodig om hier te mogen vissen. Alles is sterk gereguleerd. Ook dat is Europa.
Hoe conservatief is Europa?
Met de hulp van Stakker en Twijg werd het lopen draaglijker. Uren gingen voorbij. In het dorpje Studeno sliep ik in een eeuwenoude hoeve. Eigenaar Mika vertelde over roofridder Erasmus Lueger, die met zijn katapult kersen naar aanvallers schoot. 'Ik herinner me hoe ik als kind met grote ogen naar die verhalen luisterde. Helaas hebben mijn kinderen dat niet meer. Op Instagram zien ze duizend stories per dag, zo onpersoonlijk.'
In de diepe bossen begreep ik Rousseau en Nietzsche. Na een tijd begon ik helderder te denken. We leven op een conservatief continent. De Europeanen die ik sprak, zijn allemaal bang. Ze vrezen het klimaat of de migranten. Ze vrezen de technologie, het verlies van gemeenschap, de lage geboortecijfers. Hoezeer ze ook van mening verschillen, ze houden allemaal van het continent. Ze geven de wandelaar te eten en te drinken. Ze willen terug naar vroeger.
Die nacht sliep ik bij een eco-anarchist die alleen met lokale producten werkt. 'Waarom willen mensen aardbeien in december? We moeten terug naar hoe onze voorouders leefden. En we moeten de wereld zichzelf laten zijn. Wij hebben niets te zoeken in al die verre landen.' In het veld stond een olijfboom die gestorven was door de hitte. 'Een olijfboom die sterft in Slovenië, dat is toch niet te harden?'
Wat is de eindbestemming?
De laatste dag zette ik de afdaling in richting Triëst. Het landschap werd Italiaans. Ik passeerde een taxusboom van meer dan vijfhonderd jaar oud. De apostel Petrus zou er nog onder hebben gepredikt. Wie een tak afbreekt, gaat de gevangenis in. Santiago de Compostela is nog 3.000 kilometer stappen.
Al die legers hebben deze paden doorkruist. Romeinse legioenen, Jason en zijn Argonauten, Kelten, Goten, Hunnen, Lombarden, Slaven, napoleontische legers. Allemaal lieten ze iets achter. Verhalen, gebouwen, gerechten. De grens is nog nauwelijks een grens. Over de oude douanepost groeit klimop. Churchill liet hier zijn IJzeren Gordijn eindigen.
In de verte, voor het eerst de zee. En Triëst, glinsterend onder aan de kliffen. Een groot cruiseschip aan de kade. De terrassen zaten vol. Op de pleinen klonk muziek. Aan het Café San Marco, waar Joyce en Svevo schreven, zette ik mijn wandelstokken neer.
Veelgestelde vragen over wandelen in Europa
Is de Sloveense Jakobsweg geschikt voor beginners?
De route is 125 kilometer over heuvels en kalkplateaus. Het vergt een goede conditie. De reporter moest de tocht staken door hielpijn. Beginners kunnen kortere etappes plannen.
Wat is de beste tijd om deze route te lopen?
De vroege zomer is ideaal. Het is warm maar niet te heet. De natuur is weelderig. Let op: overstromingsgebieden kunnen droog zijn door klimaatverandering.
Hoe conservatief is Europa volgens dit verslag?
De Europeanen die de reporter sprak, zijn bang voor verandering. Ze verlangen terug naar een tijd die beter was. Dit varieert van klimaatangst tot migratiezorgen. Het continent is behoudsgezind, maar gastvrij.