DEN HAAG - De Algemene Politieke Beschouwingen zijn begonnen, en het minderheidskabinet-Jetten staat voor een van de grootste uitdagingen van dit politieke seizoen. Met slechts 66 van de 150 zetels in de Tweede Kamer moet het kabinet op zoek naar steun van oppositiepartijen om de begroting voor volgend jaar goedgekeurd te krijgen. De uitkomst is onzeker, en dat zorgt voor een ongekend spannend debat.
D66 zet in op samenwerking: 'Binnenhof Vol Liefde'
D66-fractieleider Jan Paternotte opende het debat met een opvallende metafoor. Hij wil toewerken naar een 'Binnenhof Vol Liefde', een verwijzing naar de populaire tv-serie B&B Vol Liefde. Volgens Paternotte zijn de politieke verhoudingen veranderd, maar ziet hij dat als een kans om verder te kijken dan de traditionele links-rechtsdiscussie.
Er is volgens hem al veel gesproken met oppositiepartijen die zich coöperatief opstellen. 'Misschien is dit wel een doorbraak', aldus Paternotte, die benadrukt dat het doel is om tot een meerderheid te komen in zowel de Tweede als de Eerste Kamer.
Pro-leider Klaver: 'Wij werken niet mee aan afbraak'
Jesse Klaver, leider van de grootste oppositiepartij Pro, was de eerste spreker in het debat. Hij maakte direct duidelijk dat zijn partij niet zal instemmen met bezuinigingen op de zorg of op salarissen van zorgmedewerkers. 'Wij gaan niet meewerken aan afbraak', zei hij tegen SP-leider Dijk.
Wel wil Klaver de 'marktwerking uit de jeugdzorg halen' en 'onnodige behandelingen' schrappen, wat volgens hem een grote besparing kan opleveren. Hij bekritiseerde de invloed van de VVD in het kabinet en verwees naar de recente ov-stakingen, die VVD-fractieleider Brekelmans 'chantagepolitiek' had genoemd.
JA21 en Pro: kabinet moet kiezen
Zowel JA21-leider Eerdmans als Pro-leider Klaver stellen dat het kabinet een keuze moet maken tussen links en rechts. Eerdmans waarschuwde dat het niet werkt om JA21 en Pro samen te betrekken bij onderhandelingen. 'Stop ons samen in een hok en alles wordt duurder en we zullen elkaars ballonnen lek prikken. Je komt er niet uit.'
Klaver reageerde fel op het voorstel van Paternotte om samen met JA21 aan tafel te gaan. 'Uw partij wilde zelf niet in een coalitie met JA21. Anders hadden we nu een meerderheidskabinet gehad. En nu vraagt u mij om dat wel te doen?'
Minister Heinen blijft optimistisch
Minister van Financiën Eelco Heinen (VVD) blijft ondanks de onzekerheid optimistisch. In het NOS Radio 1 Journaal zei hij dat het kabinet veel heeft gesproken met oppositiepartijen en veel wensen heeft ingepast. 'We hebben laten zien dat we luisteren.'
Heinen benadrukte het belang van een breed maatschappelijk draagvlak. 'We krijgen echt spijt als we dat met een Kamermeerderheid van 50 procent plus 1 doen. Want dan doe je het maar met een deel van de samenleving en raak je het andere deel kwijt.'
ChristenUnie dreigt tegen te stemmen
ChristenUnie-leider Mirjam Bikker heeft laten weten dat haar partij niet van plan is in te stemmen met het Belastingplan als daar niets verandert. Volgens haar legt het kabinet de rekening te veel neer bij 'harde werkers en gewone gezinnen'. Ook Pro heeft gedreigd tegen het Belastingplan en de begroting van Sociale Zaken te stemmen als het kabinet de partij niet tegemoetkomt.
Klaver: 'We missen een adem van grootsheid'
In zijn betoog verwees Klaver naar de wederopbouw na de Tweede Wereldoorlog. 'Nederland lag in puin, maar de veerkracht was ongelooflijk. We bouwden de Deltawerken en we bouwden bruggen.' Hij ziet een groot contrast met nu en spreekt van 'metaalmoeheid'. Vooral op het gebied van klimaatverandering gebeurt volgens hem te weinig. 'We missen een adem van grootsheid.'
Eerdmans van JA21 reageerde daarop door te stellen dat Nederlandse investeringen in klimaat weinig zin hebben. 'We kunnen niet vanuit Nederland het klimaat van de wereld beïnvloeden. Burgers hebben de miljarden liever in hun eigen portemonnee.'
Wat staat er op het spel?
Het kabinet-Jetten heeft plannen voor betaalbare woningen, aanpak van het stikstofprobleem, koopkracht, een sterkere defensie en onderhoud van infrastructuurprojecten. Maar zonder steun van de oppositie komen deze plannen mogelijk niet door de Kamer.
Politiek verslaggever Lars Geerts noemt de situatie 'opmerkelijk'. 'Het kabinet wil met iedereen blijven praten, een soort open relatie houden, waarin ze zowel met links als rechts zaken willen blijven doen. Maar de oppositie wil dat er gekozen wordt: kies je voor mij of voor hem of haar?'
Het debat duurt nog twee dagen. Pas aan het einde van het jaar hoeven alle handen de lucht in voor de begrotingen en het Belastingplan. Tot die tijd blijft het spannend in Den Haag.
Veelgestelde vragen over de politieke situatie in Den Haag
Waarom is het minderheidskabinet-Jetten afhankelijk van de oppositie?
Het kabinet heeft slechts 66 van de 150 zetels in de Tweede Kamer, waardoor het geen meerderheid heeft. Voor het goedkeuren van de begroting en het Belastingplan is steun van oppositiepartijen nodig.
Wat bedoelt D66 met 'Binnenhof Vol Liefde'?
D66-fractieleider Jan Paternotte gebruikt de metafoor om aan te geven dat het kabinet met zowel linkse als rechtse oppositiepartijen wil samenwerken om tot een meerderheid te komen.
Welke eisen stelt Pro-leider Jesse Klaver?
Klaver wil niet meewerken aan bezuinigingen op de zorg en wil de marktwerking uit de jeugdzorg halen. Hij dreigt tegen het Belastingplan te stemmen als het kabinet Pro niet tegemoetkomt.
Foto: NOS