Op zijn zeventigste staat Frank Vandenbroucke op het hoogtepunt van zijn politieke macht. De Vlaamse vicepremier en minister van Sociale Zaken is de enige linkse kracht in de rechtse regering van premier Bart De Wever. Terwijl de Franstalige socialisten hem nooit volledig vertrouwden, vragen ze zich nu openlijk af: zal hij de sociale zekerheid redden of ontmantelen?
Wie is Frank Vandenbroucke?
Frank Vandenbroucke werd geboren in een vooraanstaande Vlaamse artsenfamilie. Zijn vader Jozuë was een van de aanjagers van de taalstrijd aan de KU Leuven in de jaren 60. Zijn moeder Clara Van den Bosch was eveneens arts en dochter van de eerste vrouw die in Gent een doctoraat behaalde in wis- en natuurkunde.
De jonge Frank koos echter niet voor geneeskunde, maar voor economie. Hij raakte in de ban van het marxisme en engageerde zich bij de Revolutionaire Arbeidersliga. Op zijn 33ste werd hij al partijvoorzitter van de Vlaamse socialisten.
De actieve welvaartsstaat als kern van zijn denken
Vandenbrouckes centrale idee is de 'actieve welvaartsstaat': streng zijn waar nodig, helpen waar het kan. Concreet betekent dit dat uitkeringen tijdelijker en strenger worden, en dat mensen zoveel mogelijk worden geactiveerd om te werken. Solidariteit en verantwoordelijkheid gaan volgens hem hand in hand.
Zijn inspiratie haalt hij uit het Scandinavische model. In Groot-Brittannië zag hij in de jaren 80 hoe de sociaaldemocratie ten onder ging aan een te linkse koers. Die les is hem zijn hele carrière bijgebleven.
Waarom wantrouwen de Franstalige socialisten hem?
Het wantrouwen bij de PS is drievoudig. Ten eerste is er zijn Vlaamsgezinde achtergrond. Zijn vader streed voor 'Leuven Vlaams' en was een prominent figuur in de Vlaamse beweging. Een voormalige PS-minister zegt daarover: 'Ik lees alles wat vanuit zijn kantoor vertrekt een tweede keer na, maar dan met een communautaire bril.'
Ten tweede is er zijn geprivilegieerde afkomst. Zoals oud-minister André Flahaut het zegt: 'Hij is een monsieur, geen lokale mandataris die met zijn voeten in de industrie stond.'
Ten derde is er zijn ideologie. PS-voorzitter Paul Magnette botst met Vandenbroucke over de actieve welvaartsstaat. Volgens de PS-studiedienst ondermijnt die 'voorwaardelijkheid' van sociale rechten net de legitimiteit van de welvaartsstaat.
De Oxford-jaren en de invloed van Blair
Na de Agusta-affaire, waarin smeergeld betaald werd aan socialistische partijen, trok Vandenbroucke zich gedesillusioneerd terug uit de politiek. Hij vertrok naar Oxford om opnieuw te studeren. Daar zag hij hoe Tony Blair in 1997 Labour naar een spectaculaire verkiezingsoverwinning leidde met de 'Derde Weg': een middenweg tussen socialisme en liberalisme.
Die periode wekte bij de Franstaligen de indruk dat Vandenbroucke te sterk beïnvloed was door Blair. Rudy Demotte, zijn opvolger als minister van Sociale Zaken, vergelijkt zijn 'bocht' met die van Guy Verhofstadt. Vandenbroucke zelf ontkent dat er sprake was van een bocht. Hij waarschuwde al in de jaren 80 voor de ondermijning van de sociale zekerheid.
De comeback en de huidige machtspositie
Na een tweede vertrek uit de politiek maakte Vandenbroucke in 2020 een opmerkelijke comeback. Partijvoorzitter Conner Rousseau haalde hem binnen met de woorden 'He's back bitches'. Sindsdien is hij minister van Volksgezondheid en Sociale Zaken.
Na de verkiezingen van 2024 stapte Vooruit als enige linkse partij in de regering-De Wever. Vandenbroucke kreeg daardoor meer vrij baan dan ooit. Hij beperkt werkloosheidsuitkeringen in de tijd, pakt langdurig zieken aan en bereidt een grootschalige ziekenhuishervorming voor.
ABVV-voorzitter Bert Engelaar is kritisch: 'Hij is een partij op zich. Hij rijdt voor zijn eigen intellectuele gelijk.' Oud-minister Renaat Landuyt noemt hem daarentegen bewonderend 'een surfer' die altijd zijn ideologische lijn aanhoudt.
Wat betekent dit voor de toekomst van België?
De Wever zei onlangs dat België nog één saneringsronde aankan en dan een institutionele ronde tegemoet gaat. Bij de PS houden ze hun hart vast. Vandenbroucke is al langer voorstander van regionalisering van het arbeidsmarktbeleid en een 'radicale decentralisatie' van de gezondheidszorg.
André Flahaut waarschuwt: 'Als die sociale zekerheid breekt, dan breekt de Belgische solidariteit. Dat is de sokkel waar alles op steunt.' Hij legt de verantwoordelijkheid bij Vandenbroucke: 'Zal hij vechten voor die onmisbare, essentiële Belgische sociale zekerheid en de solidariteit tussen noord en zuid?'
Flahaut maakt zich geen illusies. 'Vandenbroucke redeneert nu eenmaal als Nederlandstalige en hij steekt dat niet weg. Il assume le fait.'
Veelgestelde vragen over Frank Vandenbroucke
Wat is de actieve welvaartsstaat?
De actieve welvaartsstaat is Vandenbrouckes concept waarbij sociale bescherming gekoppeld wordt aan verantwoordelijkheid. Uitkeringen worden tijdelijker en strenger, en mensen worden zoveel mogelijk geactiveerd om te werken.
Waarom is Vandenbroucke omstreden bij de Franstalige socialisten?
De PS wantrouwt hem om drie redenen: zijn Vlaamsgezinde familieachtergrond, zijn geprivilegieerde afkomst en zijn hervormingsgezinde ideologie die afwijkt van de traditionele PS-lijn.
Wat is de rol van Vandenbroucke in de regering-De Wever?
Als vicepremier en minister van Sociale Zaken is hij de enige linkse tegenkracht in de rechtse coalitie. Hij bewaakt de linkse lijn en voert tegelijkertijd ingrijpende hervormingen van de sociale zekerheid door.