Transnistrië: het spookgebied tussen Moldavië en Oekraïne dat niet bestaat
Transnistrië is een regio die op papier bij Moldavië hoort, maar zich in 1990 afscheidde. Internationaal wordt het niet erkend als onafhankelijke staat. De pro-Russische regio kwam in het nieuws nadat wethouder Tom de Nooijer uit Oldebroek foto's deelde met een Kalasjnikov en de vlag van het gebied. Wat is het verhaal achter deze regio?
Waar ligt Transnistrië en hoe is het ontstaan?
Transnistrië ligt tussen de oostgrens van Moldavië en de westgrens van Oekraïne. Het gebied maakte ooit deel uit van de Sovjet-Unie. Voor de Tweede Wereldoorlog hoorde Moldavië, inclusief Transnistrië, bij Roemenië. In 1940 werd het geannexeerd door Stalin, vertelt Hans van Koningsbrugge, hoogleraar Geschiedenis en politiek van Rusland aan de Rijksuniversiteit Groningen.
Na de val van de Sovjet-Unie verklaarde Transnistrië zich onafhankelijk. Moldavië greep in 1992 in, wat leidde tot een korte maar hevige burgeroorlog. Transnistrië won met hulp van het Veertiende Russische leger. Dat leger is nog steeds deels actief in de regio en heeft er een grote munitieopslag.
Waarom is Transnistrië belangrijk voor Rusland?
Bij de Russische invasie van Oekraïne in 2022 had het Kremlin plannen om via Transnistrië de havenstad Odessa in te nemen. Dat lukte niet, maar de Russische troepen en de munitieopslag maken de regio nog altijd strategisch belangrijk.
Historicus en journalist Hubert Smeets noemt Transnistrië een rovershol. Het gebied kan alleen bestaan dankzij Russische steun en is een overslagplek voor smokkelwaar. Volgens Smeets gebeurt er weinig dat voldoet aan de normen van internationale handel.
Wie heeft de macht in Transnistrië?
Op papier heeft Transnistrië een president en een parlement. In de praktijk ligt de macht bij een oligarch met Russische sympathieën. Zijn conglomeraat Sheriff bezit vrijwel alles: supermarkten, media, benzinestations en zelfs de geheime dienst, aldus journalist Dénis van Vliet.
De oligarch is volledig op Moskou georiënteerd. Maar na de invasie van Oekraïne veranderde de gasmarkt ingrijpend. Transnistrië moet nu noodgedwongen met Moldavië en de EU onderhandelen over de economie.
Komt Transnistrië dichter bij Moldavië?
Langzamerhand komen Moldavië en Transnistrië meer naar elkaar toe, zegt Van Koningsbrugge. De Moldavische president heeft zelfs gesuggereerd om te herenigen met Roemenië. Achter de schermen wordt dat besproken in Boekarest en Brussel.
De vraag is wat er dan met Transnistrië gebeurt. Van Koningsbrugge adviseert om de regio economisch zoveel mogelijk te betrekken. Maar Transnistrië blijft een pro-Moskou entiteit en is altijd een steunpilaar geweest van Rusland.
Waarom is de foto van de wethouder zo gevoelig?
De Nooijer bood excuses aan en zei dat hij uit historische interesse het Sovjet-verleden wilde zien. Hij was op vakantie met voormalig gemeenteraadslid Marlon U. uit Almere, die in juni werd veroordeeld voor mishandeling met een discriminator karakter.
Smeets noemt het bezoek een jongensavontuur dat politiek geladen is. De wethouder poseerde niet alleen bij de vlag van Transnistrië, maar ook bij die van Dinamo Moskou. Dat is de officiële sportclub van de Sovjet-geheime dienst, geen gewone voetbalclub zoals NEC of Vitesse.
Van Koningsbrugge begrijpt historische belangstelling, maar noemt het delen van de foto onvoorzichtig. Zeker de combinatie met een Kalasjnikov en een officierspet. Hij zegt: We kunnen toch moeilijk met een agressor sympathiseren, wetende de gevoeligheden en de agressieve invasie van Oekraïne?
Veelgestelde vragen over Transnistrië
Is Transnistrië een erkende staat?
Nee. Transnistrië wordt internationaal niet erkend als onafhankelijke staat. De regio wordt gezien als onderdeel van Moldavië.
Waarom is Transnistrië pro-Russisch?
De regio heeft historische banden met Rusland en wordt militair en economisch gesteund door Moskou. Het Russische leger is er nog steeds deels aanwezig.
Wat is het Sheriff-conglomeraat?
Sheriff is een machtig bedrijf dat vrijwel de hele economie van Transnistrië controleert, inclusief media en de geheime dienst. Het is nauw verbonden met het Kremlin.