De diagnose van ALS op 21-jarige leeftijd had Stephen Hawking kunnen verlammen, maar gaf zijn leven juist richting. Een nieuwe biografie toont hoe de beroemdste natuurkundige van de twintigste eeuw zijn fysieke beperking omzette in een onstuitbare drang om het heelal te begrijpen. Het resultaat: een carrière die de kosmologie voorgoed veranderde.
Waarom de ALS-diagnose Hawkings redding was
In januari 1963 kreeg Stephen Hawking te horen dat hij nog maximaal tien jaar te leven had. De ziekte ALS, waarbij zenuwcellen afsterven, zou zijn lichaam langzaam maar zeker uitschakelen. Toch bleek het verdict een keerpunt. Waar Hawking in Oxford nog bekendstond als een luie student en feestvierder, begon hij in Cambridge zijn onderzoek in de kosmologie nu pas serieus te nemen. De diagnose gaf hem focus en betekenis, zo blijkt uit de nieuwe biografie die deze week verscheen.
Een leven zonder grenzen: reizen, roem en doorzettingsvermogen
Hawking was allesbehalve een kamergeleerde. Ondanks zijn rolstoel en constante zorgbehoeften reisde hij jaarlijks meermaals van Groot-Brittannië naar de Verenigde Staten voor wetenschappelijke bijeenkomsten. Toen zijn lichaam lange vluchten niet meer aankon, negeerde hij het doktersadvies. De vele ziekenhuisopnames na terugkomst nam hij voor lief. In zijn laatste decennia maakten rijke bewonderaars zijn reizen mogelijk, soms zelfs met een privéjet.
Zijn fysieke beperking weerhield hem er niet van om volop van het leven te genieten. Feestelijke diners, uitstapjes en internationale congressen: Hawking trok de wereld rond en genoot met volle teugen van de roem die zijn werk hem opleverde.
Van oerknal tot zwarte gaten: de wetenschappelijke doorbraak
Hawkings grote intellectuele sprong kwam toen hij de theorie van Roger Penrose over singulariteiten in zwarte gaten toepaste op de oerknal. Zijn inzicht dat het heelal is ontstaan uit een punt waar natuurwetten niet gelden, legde de basis voor zijn levenslange onderzoek naar zwarte gaten en de oerknal. Die thema's zouden hem nooit meer loslaten.
Opvallend is dat veel recente kosmologische ontdekkingen, zoals de directe waarneming van zwarte gaten in 2019 en zwaartekrachtgolven in 2015, al in de jaren 60 en 70 werden voorbereid. Hawkings grootste bijdrage, de straling die zwarte gaten zouden uitzenden, wacht echter nog altijd op bevestiging door waarnemingen.
De wereldberoemde auteur van 'A Brief History of Time'
De Nobelprijs bleef Hawking bespaard, maar wereldberoemd werd hij desondanks. In 1988 publiceerde hij 'A Brief History of Time', een toegankelijk boek zonder formules dat de studie van het heelal bij een breed publiek introduceerde. Het boek maakte van hem een internationale celebrity. Zelfs nadat hij zijn stem verloor, bleef hij lezingen geven over de hele wereld.
Een opvallend detail uit de biografie: de computerstem die we met Hawking associëren, was die van de wetenschapper die zijn spraakcomputer had helpen ontwikkelen. Die stem, samen met zijn bijna totale verlamming, droeg bij aan zijn bekendheid. Tegelijk vormde zijn fysieke verschijning een beschermend schild tegen kritiek van collega's, al hadden de Britse tabloids minder scrupules toen ze zijn scheiding en nieuwe relatie breed uitmaten.
Hoe Hawking 55 jaar met ALS leefde
Hawking overleed in 2018 op 76-jarige leeftijd, vele decennia langer dan de dokters hadden voorspeld. Waarschijnlijk leed hij aan een langzaam verergerende vorm van ALS. Maar ook de uitstekende medische zorg, die hem handenvol geld kostte, speelde een rol. Twee ingrijpende operaties, waaronder het openen van zijn luchtpijp en het verwijderen van zijn strottenhoofd, hielden hem in leven.
Waarom bleef hij in zo'n toestand verder leven? Hawking zelf noemde het zijn grote geluk dat hij theoretisch natuurkundige was, een vak waarin zijn beperking geen serieuze handicap vormde. De kosmologie, met haar oerknal en zwarte gaten, was voor hem een ontsnapping aan een leven getekend door een vreselijke ziekte. Zijn verhaal bewijst dat een doodvonnis soms de kracht kan geven om het onmogelijke te bereiken.