Nederlandse woonzorgcentra gooien het roer drastisch om: deuren van dementieafdelingen gaan open, zelfs de voordeur. Zorgorganisatie Archipel uit Eindhoven laat bewoners vrij rondlopen, ook al brengt dat risico's met zich mee. 'De risico's accepteren we', zegt voorzitter Katinka van Boxtel.
Waarom opent Nederland de dementieafdelingen?
Jarenlang zaten mensen met dementie achter gesloten deuren, vaak met medicatie of vastgebonden in bed. Sinds de Wet zorg en dwang (Wzd) van vijf jaar geleden is die aanpak taboe. Dwang mag alleen nog in uitzonderlijke gevallen, goed gemotiveerd. Archipel, dat zeven verpleeghuizen met dementiezorg beheert, opent nu alle deuren. Eind dit jaar moeten alle locaties codevrij zijn.
De proef met open binnendeuren levert volgens Van Boxtel alleen maar positieve reacties op. 'Er is altijd wel iemand bereid om mevrouw Jansen tegen het avondeten terug te begeleiden. Waarom zou ze niet mogen mee-eten op een andere afdeling?'
Wat zegt zorgvernieuwer Teun Toebes over open deuren?
Verpleegkundige en zorgvernieuwer Teun Toebes (27) maakte er zijn missie van om het leven van mensen met dementie wereldwijd te verbeteren. Hij deed zijn eerste stage bij Archipel, toen hij 17 was. 'Het was vreselijk om bewoners achter te laten die ook naar buiten wilden, maar de code niet mochten kennen.' Hij noemt de stap van Archipel hoopgevend: 'Dat betekent dat het echt mainstream wordt.'
Toebes benadrukt dat open deuren niet per se onveiliger zijn. 'Wie alleen moet stilzitten, verliest spierkracht en valt sneller. Bewoners die buiten willen maar dat niet kunnen, worden onrustig. Je mag het leven van individuen niet beperken op basis van doelgroepdenken.'
Hoe pakt Grootenhout het aan?
Zorginstelling Grootenhout nabij Eindhoven laat zien hoe het anders kan. Ongeveer honderd bewoners met dementie leven er genormaliseerd, in kleine groepen volgens het dagelijkse ritme. Er zijn geen gesloten deuren, alleen tuinhekjes met een bordje 'Poort dichthouden vanwege loslopende hond', niet vanwege dementie.
Bewoner Giel van Dyck (bijna 90) zegt: 'Ik doe hier alles wat ik wil.' Zijn dochter Yolande Verhoeven is dankbaar: 'Alles kan en alles mag. Het is een prachtige plek.'
Directrice Francien van de Ven legt uit dat bewoners langer actief blijven door deze aanpak. 'We hebben nog bijna nooit iemand meegemaakt die langer dan een week bedlegerig was.' Ook het tekort aan zorgpersoneel wordt zo opgevangen: coaches zonder zorgdiploma, zoals oud-supermarkteigenaar Toin van Heeswyck, begeleiden de bewoners.
Welke risico's zijn er bij open dementiezorg?
Toch zijn er ook zorgen. Bij Archipel vrezen medewerkers voor een drukke weg vlakbij. In verpleeghuis Laverhof in Heeswijk, dat al een opendeurenbeleid voert, overleed vorig jaar een bewoonster die 's avonds niet terugkwam. Ze werd de volgende ochtend dood gevonden in een maisveld.
Directeur Fred van der Heyden: '95 procent van de bewoners kan vrij in en uit. Slechts een minderheid draagt een armbandje. De vraag is: hoever kunnen we gaan, en waar stopt de vrijheid?'
De inspectie oordeelde dat het zorgteam adequaat handelde. Bestuurder Esther Cromheecke: 'Veel vaker worden bewoners teruggebracht door buurtbewoners. Het zou onheus zijn om iedereen te begrenzen op basis van één incident.'
Wat betekent dit voor Suriname?
Toebes hoopt dat zijn pleidooi ook buiten Nederland gehoor vindt. 'Het is de rol van de overheid om met wetgeving een minimale basis van vrijheid te garanderen, ook voor mensen met dementie.'
De kernvraag is volgens hem: 'Welke samenleving willen we zijn? Zien we mensen met dementie als individuen met gelijke rechten, of willen we hen vooral beschermen en collectief apart zetten?'
In Nederland tonen inmiddels 500 zorginstellingen dat opsluiten niet nodig is. Toebes: 'Het is knap dat bestuurders het voortouw durven nemen, met steun van de overheid.'