De Verenigde Staten en Denemarken hebben een principeakkoord bereikt over de veiligheidssituatie in Groenland, waarmee een einde lijkt te komen aan de maandenlange crisis die president Donald Trump veroorzaakte met zijn herhaalde uitspraken over Amerikaanse annexatie van het eiland. Het akkoord, dat komende week in New York wordt ondertekend, geeft de VS permanente controle over de veiligheid in Groenland, terwijl de Deense soevereiniteit en de Groenlandse zelfbeschikkingsaspiraties worden erkend.
Wat houdt het akkoord precies in?
President Trump kondigde het akkoord aan via sociale media, zoals hij vaker doet bij grote aankondigingen. De VS krijgen volgens het Witte Huis 'permanente veiligheidscontrole over Groenland en wordt elke tegenstander uit Groenland en omliggend gebied geweerd'. Het akkoord bouwt voort op een bestaande overeenkomst uit 1951, die de VS al het recht gaf op militaire bases en overvliegrechten boven Groenland.
De Deense premier Mette Frederiksen en de Groenlandse premier Jens-Frederik Nielsen benadrukken in een gezamenlijke verklaring dat het akkoord de veiligheid van het gebied dient. 'De belangen van Groenland worden erkend, dit is in ons aller voordeel', aldus Nielsen. Frederiksen voegde daaraan toe dat het akkoord 'geweldig is voor de Navo en Europa', omdat het de gezamenlijke veiligheid in het noordpoolgebied en het Noord-Atlantische gebied vergroot.
Diplomatieke uitweg uit de crisis
Het akkoord wordt vooral geprezen om zijn diplomatieke betekenis. Het biedt mogelijk een uitweg uit de diepe crisis die Trump veroorzaakte binnen de Navo-alliantie. De Amerikaanse president beweerde herhaaldelijk dat de VS Groenland om veiligheidsredenen moesten bezitten, wat leidde tot spanningen met zowel Denemarken als andere bondgenoten.
Volgens ingewijden is het akkoord mede tot stand gekomen dankzij de bemiddeling van Navo-chef Mark Rutte, die in nauw contact stond met Frederiksen. Tijdens de World Economic Forum-bijeenkomst in Davos eind januari werd een mondelinge raamovereenkomst gesloten tussen Rutte en Trump. Rutte kreeg destijds kritiek op zijn handelswijze, maar de inzet op meer Navo-bemoeienis bij arctische veiligheid en onderhandelingen achter gesloten deuren bleek uiteindelijk een werkbaar diplomatiek pad.
Experts sceptisch over 'historische' claim
Niet iedereen is onder de indruk van het akkoord. Michael McFaul, oud-topdiplomaat die meerdere Democratische presidenten diende, ziet 'weinig nieuws' in deze 'zogenaamd historische' overeenkomst. 'Maar als dat een einde maakt aan het onzinnige gepraat over annexatie, is dat vooruitgang', voegde hij eraan toe.
Imran Bayoumi, oud-Pentagonfunctionaris en nu werkzaam bij de denktank Atlantic Council, merkte tegen Reuters op dat Washington veel van deze doelen had kunnen bereiken via reguliere diplomatie, zonder de bredere relatie tussen de VS en de Navo zo onder druk te zetten.
Wat betekent dit voor de toekomst van Groenland?
Trump kondigde aan dat de VS 'meteen' beginnen met het uitbreiden van hun militaire aanwezigheid op Groenland, die na het einde van de Koude Oorlog was teruggeschroefd. 'We kijken ernaar uit met de geweldige mensen van Denemarken en Groenland samen te werken aan een fabelachtige toekomst met betrekking tot dit grote en erg strategische stuk land', schreef hij.
Het akkoord moet nog worden goedgekeurd door de parlementen van Denemarken en Groenland. Deskundigen wijzen erop dat het vooral een dam opwerpt tegen mogelijke toekomstige dreigingen die zich nog niet hebben gemanifesteerd, en die door veel experts niet als zeer realistisch worden ingeschat. De echte winst van dit akkoord lijkt dan ook vooral te liggen in het herstel van de diplomatieke verhoudingen binnen de Navo-alliantie.
Veelgestelde vragen over het Groenland-akkoord
Waarom wilde Trump Groenland overnemen?
Trump beweerde dat de VS Groenland om veiligheidsredenen moesten bezitten, verwijzend naar de strategische ligging van het eiland in het noordpoolgebied en de toenemende geopolitieke spanningen in de regio.
Wat verandert er nu concreet voor Groenland?
Groenland behoudt zijn autonomie en de Deense soevereiniteit wordt erkend. De VS krijgen permanente veiligheidscontrole en breiden hun militaire aanwezigheid uit, maar er is geen sprake van annexatie of overdracht van soevereiniteit.
Hoe reageert de Navo op dit akkoord?
Navo-chef Mark Rutte speelde een bemiddelende rol bij de totstandkoming van het akkoord. De alliantie ziet het als een positieve ontwikkeling die de gezamenlijke veiligheid in het noordpoolgebied versterkt.