De Nederlandse partij Pro, de fusie van GroenLinks en PvdA, staat voor een lastige keuze. Na de succesvolle gezamenlijke lijst bij de Europese verkiezingen van 2024, moeten de leden nu beslissen bij welke Europese politieke familie de partij zich aansluit. Het partijbestuur organiseert hiervoor een referendum, maar de discussie dreigt de oude tegenstellingen tussen de twee fusiepartners weer op te rakelen.
Waarom moet Pro kiezen voor één Europese partij?
Bij de Europese verkiezingen van 2024 stonden GroenLinksers en PvdA'ers op één gezamenlijke lijst. In het Europees Parlement zitten de acht Europarlementariërs echter in twee verschillende fracties: vier bij de Groenen en vier bij de sociaaldemocraten. Ook zijn ze aangesloten bij twee verschillende Europese moederpartijen: de Europese Groene Partij (EGP) en de Partij van de Europese Socialisten (PES).
De Europese regels staan een volledig lidmaatschap bij beide partijen niet toe. Daarom moet Pro een keuze maken. Die keuze is niet alleen symbolisch: de partijen ontvangen geld van het Europees Parlement op basis van het aantal aangesloten parlementariërs. Volgens interne berekeningen van Pro gaat het om bijna 1 miljoen euro per partij voor de komende drie jaar.
Hoe verloopt het referendum?
Het partijbestuur koos voor een ledenreferendum met drie opties. De adviescommissie, die paritair was samengesteld uit twee PvdA'ers en twee GroenLinksers, kwam met een voorstel. De commissieleden Mariëtte Hamer en Nel van Dijk adviserden uiteindelijk om aan te sluiten bij de PES, met een geassocieerd lidmaatschap bij de EGP. Het partijbestuur schaarde zich achter dit advies.
De derde optie, een losse vorm van samenwerking met beide partijen, is geschrapt uit de definitieve referendumvraag. Volgens het partijbestuur zou die optie het slechtste van beide werelden combineren.
Wat zijn de verschillen tussen PES en EGP?
De sociaaldemocratische PES heeft getalsmatig een voorsprong: van de 27 EU-leiders zijn er vier van sociaaldemocratische huize, en het aantal sociaaldemocratische commissarissen is op één hand te tellen. Toch zitten die vier premiers zeker niet op één lijn. De politieke kloof tussen de Deense Mette Frederiksen en de Spanjaard Pedro Sánchez is groter dan de fysieke afstand tussen hun landen.
In het Europees Parlement weegt het aantal sociaaldemocratische stemmen zwaarder dan het groene aandeel. Maar de groene fractie opereert aanzienlijk effectiever in het overleg met de Europese Commissie. Het CO2-reductiedoel voor 2040 en het vergroenen van de meerjarenbegroting kwamen vooral onder druk van de Groenen tot stand.
Wat wordt de uitslag van het referendum?
Een recente peiling van EenVandaag laat zien dat 50 procent van de Pro-leden een voorkeur heeft voor de PES en 28 procent voor de EGP. Afgelopen weekend koos de jongerenbeweging van Pro, Protest, voor aansluiting bij de Europese Groenen.
Een keuze voor de EGP is ongemakkelijk voor Tweede Kamerfractievoorzitter Jesse Klaver en het partijbestuur, die hun voorkeur voor de PES duidelijk hebben gemaakt. Een hoog aantal blanco stemmen is ook niet aantrekkelijk, omdat dat zou kunnen duiden op onvrede over het tempo van de beslissing. Het doemscenario is veel blanco stemmen én een uitslag van 51-49 procent tussen de twee opties. Dan verdiept het referendum de bloedgroepenstrijd tussen GroenLinks en de PvdA.
Veelgestelde vragen over het Pro-referendum
Waarom is een losse samenwerking met beide partijen geen optie?
De Europese regels staan een volledig lidmaatschap bij twee partijen niet toe. Een losse vorm van samenwerking zou volgens het partijbestuur het slechtste van beide werelden combineren en is daarom geschrapt uit de referendumvraag.
Hoeveel geld is er gemoeid met de keuze?
Volgens interne berekeningen van Pro ontvangen de EGP en de PES ieder bijna 1 miljoen euro voor de vier parlementariërs de komende drie jaar. Voor een partij is dat veel geld, vandaar de strijd om de keuze.
Wanneer wordt de uitslag verwacht?
De uitslag van het referendum wordt na afloop van de stemperiode bekendgemaakt. Een recente peiling wijst op een voorkeur voor de PES onder de leden.