Oekraïens jeugdorkest dirigeert hoop en veerkracht in Europa
De Oekraïense dirigent Oksana Lyniv maakt zondag met haar nationale jeugdorkest een indrukwekkend debuut in Het Concertgebouw in Amsterdam. Het orkest, dat ze in 2016 oprichtte, is een symbool van culturele weerbaarheid te midden van de Russische invasie. 'We weten nooit of we elkaar bij een volgende tournee terugzien', zegt Lyniv. 'De oorlog is onvoorspelbaar.'
Het orkest telt 66 musici van 12 tot 25 jaar. De helft woont of studeert in West-Europa, de andere helft keert terug naar Oekraïne. Na optredens in Apeldoorn en Duitsland zwermen ze in augustus weer uit. Voor elk project zoeken ze een veilige plek in Europa om te repeteren, zoals vorige zomer in Bulgarije en nu nabij Koblenz.
Waarom richtte Lyniv in 2016 het jeugdorkest op?
Lyniv studeerde in de jaren negentig in Lviv, net na de val van de Sovjet-Unie. Het klassieke muziekleven stond op een kantelpunt. 'Het oude systeem liep op z'n eind, maar er was geen visie voor de toekomst. Als aankomend professional liep je tegen een muur.'
Haar doorbraak kwam in 2004 met een prijs op het dirigentenconcours in Bamberg, Duitsland. 'Ik zag welke impact het spelen in een jeugdorkest kan hebben. Zoiets wilde ik in Oekraïne opzetten voor de generaties na mij.'
Hoe financiert het orkest zich?
Dankzij de Duitse muzikale infrastructuur kreeg het idee in 2016 vleugels. 'We vragen subsidie bij Europese stichtingen, doen aan crowdfunding en werven privédonateurs. Elke euro is welkom, de reis- en verblijfkosten lopen enorm op. Zelf doe ik het werk pro deo.'
Wat voor verhalen vertellen de jonge musici?
Velen kampen met stress of trauma's. 'Het jeugdorkest is behalve een muzikaal feest ook een welkom vakantiekamp. Even hoeven ze geen luchtalarm te horen, even kunnen ze slapen zonder angst. Door er onderling over te praten, merken ze dat ze er niet alleen voor staan.'
Wat levert het orkest hen muzikaal op?
Lynivs eigen carrière was een lange klim. Haar moeder, zelf koordirigent, vond het een utopie dat een vrouw een symfonieorkest zou leiden. Het conservatorium van Lviv werkte niet mee. 'Een dirigent werd geboren met een broek aan, punt uit.' Stap voor stap klom Lyniv op via studies in Dresden, een assistentschap in München en jaren in operahuizen in Odessa en Graz.
Twee jaar geleden trok ze internationale aandacht. Een Weens festival koppelde haar optreden aan dat van de Grieks-Russische dirigent Teodor Currentzis, die zich niet uitspreekt over Poetins oorlog en zich laat sponsoren door een Russische bank. Lyniv eiste zijn verwijdering. 'In een tijd waarin Oekraïne dagelijks wordt gebombardeerd, accepteer ik niet dat mijn naam naast die van iemand uit Poetins kringen staat.' Het festival haalde een streep door Currentzis' naam.
Werkt u nog met Russische kunstenaars?
'Zolang ze anti-Poetin zijn. In Bayreuth werk ik met de Russische regisseur Dmitri Tsjernjakov. Hij was een van de eersten die me op de dag van de aanval een berichtje stuurde.'
'Natuurlijk probeert Poetin de Oekraïense cultuur te vernietigen. Helaas is dat niets nieuws, de Russen proberen het al eeuwen. Waarom bestaan er geen grote opera's in het Oekraïens? Omdat onze taal en cultuur stelselmatig werden verboden.'
Hoe staat de klassieke muziek in Oekraïne ervoor?
'Concerten, opera's, alles functioneert nog. Het publiek blijft gelukkig ook komen. Iedereen wil een normaal leven, iedereen zoekt afleiding van de stress en de angst.'
Veelgestelde vragen over het Oekraïens jeugdorkest
Wat is de missie van het Oekraïens jeugdorkest?
Het orkest biedt jonge Oekraïense musici een veilige plek om te spelen, trauma's te verwerken en culturele weerbaarheid te tonen in oorlogstijd.
Hoe wordt het orkest gefinancierd?
Via Europese subsidies, crowdfunding en privédonaties. Lyniv werkt pro deo.
Waarom is Lynivs optreden in Amsterdam belangrijk?
Het is haar debuut in Het Concertgebouw en een symbool van Oekraïense veerkracht op een internationaal podium.