De radicaal-rechtse partij Alternative für Deutschland (AfD) heeft voor het eerst in haar bestaan het voorzitterschap van een deelstaatparlement bemachtigd. Bij de eerste zitting van het nieuw verkozen parlement in Saksen-Anhalt werd AfD-politicus Tobias Rausch gisteren tot parlementsvoorzitter gekozen. Deze stap markeert een belangrijke mijlpaal in de machtsopbouw van de partij in deze Oost-Duitse deelstaat.
Waarom is de verkiezing van Rausch zo belangrijk?
De functie van parlementsvoorzitter is in Duitsland een positie met aanzien. Protocollair staat de voorzitter zelfs boven de minister-president van de deelstaat. De voorzitter beslist wie het parlement mag betreden, van journalisten tot insprekers, en kan ambtenaren benoemen of ontslaan. Voor het eerst sinds de nazitijd, met Hermann Göring als bekend voorbeeld, bekleedt nu een politicus van extreemrechts deze functie in Duitsland. De linkse oppositie, waaronder Die Linke, SPD en de Groenen, spreekt dan ook van een zorgwekkende ontwikkeling.
Hoe werd Rausch verkozen?
De AfD won vorige maand de deelstaatverkiezingen in Saksen-Anhalt met bijna 44 procent van de stemmen. Rausch werd verkozen met meer ja-stemmen dan verwacht. Naast de eigen fractie stemden ook de vijf leden van de populistische partij BSW voor hem, die openstaat voor samenwerking met de AfD. Daarnaast gingen er vier stemmen naar Rausch vanuit de christen-democratische CDU, zo blijkt uit berichten van Duitse media. Deze uitslag geeft de AfD hoop dat ook de vorming van een deelstaatregering mogelijk is.
Wat betekent deze machtswissel voor de deelstaat?
De eerste symbolische verandering was direct zichtbaar: de AfD-fractie nam plaats in het midden van de parlementszaal, terwijl de linkse oppositie verdeeld is over de linker- en rechterflank. Een meer vergaande zorg is de mogelijke aanpassing van de parlementaire commissies die wetgeving voorbereiden. De AfD zou de samenstelling zo kunnen wijzigen dat de partij de helft van de zetels bezet, waarmee zij de agenda kan bepalen en ongewenste wetgeving kan traineren.
Gematigde toon of radicale koers?
De vraag is nu of de AfD kiest voor een radicale en autoritaire aanpak, of juist voor een professionele en gematigde opstelling. Rausch, een 35-jarige oud-makelaar, wordt binnen de partij als gematigd beschouwd. In zijn dankwoord benadrukte hij staatsrechtelijk te zullen handelen en zich boven de partij te stellen. Tegen de Duitse krant Tagesspiegel zei hij eerder: “Medewerkers hoeven geen angst te hebben, zolang iemand zijn werk normaal uitvoert.”
Kan de AfD regeren?
Met deze verkiezing wil de AfD laten zien dat er met de partij te regeren valt, om zo andere partijen te overtuigen van een coalitie, zowel nu als op termijn. Ook landelijk wordt de AfD in de peilingen als grootste partij gezien. AfD-leider Ulrich Siegmund spreekt van een historische dag en stelt dat de “kinderachtige” Brandmauer, de afspraak van andere partijen om niet met de AfD samen te werken, in stukjes is afgebroken. Volgens Siegmund lopen er meerdere gesprekken om hem in december tot minister-president te laten benoemen.
Wat is de rol van BSW en CDU?
De BSW houdt vast aan haar voorstel om een onpartijdige regeringsleider te verkiezen. De linkse partijen waren bereid hierover te praten, maar de CDU wijst dit af. De christen-democraten lijken zich neer te leggen bij een mogelijke AfD-regering en willen zich vanuit de oppositie “constructief” opstellen. De conservatieve flank binnen de CDU, die eerder opriep tot samenwerking met de AfD, lijkt vandaag voor Rausch te hebben gestemd.
Welke plannen heeft de AfD?
AfD-leider Siegmund toont zich zelfverzekerd. Volgens hem kunnen delen van zijn omstreden regeringsplannen, zoals de asielplannen, ook zonder meerderheid in het parlement worden uitgevoerd. “Voor veel plannen heb je het parlement helemaal niet nodig”, zei hij gisteren. De BSW blijft echter kritisch. Zo was er onlangs verontwaardiging over uitspraken van Siegmund over investeringen in defensiebedrijven, die hij nodig acht als “hulpmiddel bij remigratie”. BSW-voorzitter De Masi reageerde daarop: “Daarmee toont de AfD dat het niet wil regeren en wanhopig een uitweg zoekt via provocatie.”
Veelgestelde vragen over de machtswissel in Saksen-Anhalt
Wie is Tobias Rausch?
Tobias Rausch is een 35-jarige oud-makelaar en AfD-politicus. Hij behoort al lange tijd tot de kring rond partijleider Ulrich Siegmund en wordt binnen de partij als gematigd beschouwd. Dit voorjaar kwam hij in opspraak vanwege beschuldigingen van nepotisme, maar hij ging vrijuit.
Wat is de Brandmauer?
De Brandmauer is de afspraak van andere Duitse partijen om op geen enkele manier samen te werken met de AfD. AfD-leider Siegmund stelt dat deze afspraak nu in stukjes is afgebroken, mede door de stemmen van BSW en vermoedelijk enkele CDU-leden.
Kan de AfD nu regeren in Saksen-Anhalt?
De verkiezing van Rausch tot parlementsvoorzitter is een belangrijke stap, maar voor een regering heeft de AfD een meerderheid nodig. De partij voert gesprekken met de BSW, maar die partij blijft kritisch. De CDU weigert een onpartijdige regeringsleider te steunen en lijkt zich neer te leggen bij een mogelijke AfD-regering.