Het is vandaag precies 25 jaar geleden dat stellen van gelijk geslacht in Nederland als eerste land ter wereld konden trouwen. Utrecht markeert dat jubileum met de tentoonstelling 'Trouwen voor iedereen', die vanaf vandaag te zien is tijdens het Utrecht Queer Culture Festival (UQCF). Het festival, dat vrijdag van start ging en tien dagen duurt, biedt meer dan 130 activiteiten rond queer cultuur, verhalen en ontmoeting.
De organisatie benadrukt dat het niet alleen gaat om vieren, maar ook om het gesprek over wat nodig is voor een veilige en inclusieve stad. Twee Utrechtse stellen die in 2001 trouwden, delen hun verhaal en hun visie op de toekomst van de emancipatie.
Corieta en Ina: eerste vrouwelijke stel bij de ambtenaar
Corieta (66) en Ina (63) zijn sinds 1993 samen en trouwden op 31 mei 2001 in Utrecht. Het was geen uitgebreid huwelijksaanzoek, maar vooral een mooie markering die ineens mogelijk werd. Voor Ina was er een extra bijzonderheid: zij waren het eerste vrouwelijke stel dat door de ambtenaar van de burgerlijke stand werd getrouwd.
“Ze was een beetje gespannen, want de vaste tekstjes gingen niet helemaal op. Verder was de sfeer heel ontspannen”, herinnert Ina zich. Na de ceremonie liepen ze naar het Oudkerkhof, waar een rode loper lag en een Saab Cabrio met confetti klaarstond. Onbekenden keken toe terwijl familie en vrienden met kinderen en bellenblaas wachtten.
“Ik stak triomfantelijk mijn arm omhoog. Iedereen stond te kijken van: waar is de bruid? En wij riepen: hier zijn we, zelfs twee bruiden”, vertelt Ina.
Negatieve reacties hebben ze in de 25 jaar daarna niet meegemaakt. “Wij lopen regelmatig hand in hand, denken er niet over na”, zegt Corieta. Toch vinden ze het belangrijk om met hun trouwfoto in de tentoonstelling te staan. “Voor de beeldvorming. Persoonlijk denk ik: het zou niet bijzonder moeten zijn, maar dat is het voor sommige mensen wel.”
Henry en Richard: bewust onderdeel van de strijd
Henry Mostert en Richard Starmans trouwden op 22 juni 2001 in Den Haag, toen 42 en 44 jaar oud. Ze waren al 16,5 jaar samen en deden bewust mee aan de strijd voor gelijke rechten. Toch twijfelden ze of ze zelf moesten trouwen.
“We vonden allebei dat het burgerlijk huwelijk wel een beetje burgerlijk was. Ook de traditie van het huwelijk, met de vrouw die veelal onderdrukt werd, trok ons in eerste instantie niet”, zegt Richard. Uiteindelijk besloten ze het toch te doen, mede voor een groot feest met buitenlandse vrienden. “Het was mooi om te laten zien: kijk nou eens wat er hier in Nederland kan!”
Henry is inmiddels COC-voorlichter en woont in Den Haag, maar Utrecht blijft voor hem belangrijk. Hij beleefde er zijn coming-out, deed mee aan acties en bouwde er vriendschappen op. “Utrecht is nog wel mijn stadsie. En ooit mijn veilige haven.”
Waarom de emancipatie nog niet klaar is
De 25 jaar sinds de invoering van het homohuwelijk geven reden tot vieren, maar niet om te denken dat de emancipatie is afgerond. “De vanzelfsprekendheid van tolerantie en acceptatie, die is er niet”, ziet Henry. Recent onderzoek onder jongeren laat volgens hem zien dat waakzaamheid nodig blijft. Tegelijkertijd merkt hij in zijn werk dat persoonlijk contact veel kan veranderen. “Als ze eenmaal met een homo of transpersoon gesproken hebben, dan breekt het ijs.”
Toch zijn Henry en Richard voorzichtiger geworden. “We lopen niet snel hand in hand”, zegt Richard. Henry beaamt dat: “We gaan toch niet echt achteruit in de tijd?” Hun eigen omgeving kan bovendien een vertekend beeld geven. “Je bouwt op een gegeven moment je eigen bubbel op. Daardoor denk je dat het wel goed gaat met acceptatie, maar realiseer je soms dat dit niet helemaal klopt.”
Hoe houd je een huwelijk 25 jaar vol?
De twee stellen delen een belangrijke boodschap: het is goed om de mijlpaal te vieren. “Het sloot aan bij de tijd. We kwamen op voor vrouwenrechten, er heerste een constructieve geest. Dat kunnen we nu ook wel weer gebruiken”, vindt Richard.
En hoe houd je een huwelijk dan 25 jaar vol? “Elkaar alles gunnen”, zegt Henry. “Waarden in het leven delen en elkaar de ruimte geven. Voor mij is het geen homohuwelijk. Het is gewoon een huwelijk van twee mensen die voor elkaar kiezen de rest van hun leven.”
Wat betekent het homohuwelijk vandaag?
Het jubileum in Utrecht laat zien dat er sinds 2001 veel is bereikt, maar ook dat acceptatie geen vanzelfsprekendheid is. De tentoonstelling 'Trouwen voor iedereen' is onderdeel van het UQCF en toont trouwfoto's van Utrechtse stellen. Het festival duurt nog tot en met volgende week en biedt ruimte voor viering, verdieping en dialoog.